Doğrudan temin, kamu alımlarının eşik-altı, tekliften bağımsız yolu. Arşivimizdeki 2.955.935 doğrudan temin işleminde medyan tutar yalnızca 30.600 ₺ — düşük tutarlı ama çok sık kullanılan bir yöntem. En çok başvuran kurum türü sağlık: 519.976 işlem. Bu yazı, doğrudan teminin hangi kurumlarda ve hangi kalemlerde yoğunlaştığını betimler; hüküm içermez.
Doğrudan temin, 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu'nun 22. maddesi kapsamında; eşik değerin altındaki ya da özel nitelikli ihtiyaçlar için, ihale yapılmaksızın doğrudan tedarikçiye başvurulan bir alım yoludur. Bu yönüyle rekabete açık ihale (4734 sayılı Kanun'un ihale usulleri) evreninden yapısal olarak ayrıdır.
Kıyas için: arşivimizde 982.148 sonuçlanan ihale bulunuyor; doğrudan temin tarafında ise 2.955.935 işlem var. Bu iki sayı toplanamaz — farklı hukuki niteliğe, farklı süreçlere ve farklı ölçeklere sahip iki ayrı evrendir. Doğrudan teminin işlem adedinin yüksekliği, tekil tutarların küçük olmasıyla birlikte okunmalıdır: medyan 30.600 ₺, tipik bir doğrudan temin işleminin küçük ölçekli bir alım olduğunu gösterir.
Sağlık kurumları en yüksek işlem hacmine sahip (519.976) ama işlem başına medyan tutarları en düşüklerden biri (22.095 ₺) — çok sayıda küçük tutarlı alım örüntüsü. Belediyeler ise hem yüksek hacimli (414.863) hem de görece yüksek medyanlı (42.750 ₺). Belediye şirketleri tablonun en düşük medyanına sahip (17.330 ₺). Tablo, doğrudan teminin kamu genelinde yaygın olduğunu; hem sağlık ve eğitim gibi hizmet kurumlarında hem de yerel yönetimlerde düzenli bir tedarik aracı olarak kullanıldığını gösteriyor.
Kalem sıralaması, doğrudan teminin gündelik işleyişe dokunan ihtiyaçlarda yoğunlaştığını gösteriyor: bina bakım-onarımı ve küçük yapım işleri (inşaat), mutfak ve yemekhane tedariki (gıda), araç bakımı ve yedek parça. Sağlık ve tıbbi cihaz kalemlerinin de üst sıralarda yer alması, sağlık kurumlarının yüksek işlem hacmiyle tutarlı. Bu kalemler, tekil tutarı düşük ama sık tekrarlanan ihtiyaçların tipik alanlarıdır.
Gelmediği anlam: Doğrudan teminin yüksek işlem hacmi, tek başına usulsüzlük ya da hatalı uygulama anlamına gelmez. Doğrudan temin, 4734 sayılı Kanun'un md. 22'si kapsamında; eşik-altı ve özel hallerde tekliften bağımsız, meşru bir alım yöntemidir. Küçük tutarlı, acil ya da tek kaynaklı ihtiyaçlar için ihale süreci çoğu zaman zaten uygun değildir.
Geldiği anlam: Doğrudan temin, kamu tedarikinin yaygın ve düzenli bir bileşenidir; sağlık kurumları ve belediyeler başta olmak üzere neredeyse tüm kurum türlerinde kullanılır. İzlenmesi gereken şey, belirli bir kurumda ya da kalemde doğrudan teminin olağandışı bir yoğunlaşma göstermesidir. Böyle bir yoğunlaşma, ihale yoluna göre daha az rekabet ve daha az şeffaflık taşıdığı için, denetimin izlemesi gereken bir sinyaldir — bir hüküm değil, bir başlangıç noktasıdır.
Bu yazı, doğrudan teminin kurum türü ve kategori bazında toplu dağılımını betimler; belirli bir işlem, idare veya firma hakkında hüküm içermez.
İşlem sayıları ve medyan tutarlar, EKAP kamuya açık kayıtlarından türetilen doğrudan temin arşivinden gelir. Kurum türü kırılımı idare türü boyutuyla, kategori kırılımı ise kalem/konu sınıflandırmasıyla oluşturulur. Medyan tutar, aykırı değerlerden az etkilenmesi için ortalama yerine tercih edilmiştir.
İki evren uyarısı: Doğrudan temin (4734 md. 22) ile rekabete açık ihale (4734 ihale usulleri) ayrı evrenlerdir; işlem sayıları ya da tutarları toplanamaz. Bu yazıdaki tüm sayılar yalnızca doğrudan temin evrenine aittir.
Zaman sınırı: Doğrudan temin arşivi 2022'de başlar ve geçmiş yılların kapsamı eşit değildir. Bu nedenle bu yazıda yıl trendi ya da "büyüyor" iddiası verilmez; yalnızca kesitsel (kurum türü ve kategori) dağılım ve oranlar sunulur.
Bu bir İhaleGlobal Araştırma Enstitüsü yayınıdır · Kaynak: kamuya açık EKAP kayıtları.