2024'te bir ilde açılan kamu ihalelerinin ortalama %56,5'i yine o ilin kendi firmalarınca kazanıldı. Ama bu ortalama iki önemli gerçeği gizliyor: iller arasında büyük fark var ve küçük işler yerelde kalırken büyük bütçeli işler merkeze gidiyor.
Yerel firma payı son altı yılda istikrarlı biçimde arttı: 2019'da %49,6 olan il ortalaması, 2024'te %56,5'e çıktı. Yani kamu işleri giderek daha fazla yerel firmalarca üstleniliyor.
Bir ilin işlerinin sayısının çoğunu yerel firma alıyor olması, işlerin bütçesinin de çoğunu aldığı anlamına gelmez. Bu ikisi arasındaki fark, en öğretici bulgu:
Sakarya çarpıcı bir örnek: işlerin sayıca %72,2'sini yerel firmalar alıyor, ama toplam bedelin yalnızca %36'sını. Aradaki boşluk, ildeki büyük bütçeli işlerin — büyük altyapı, yapım, uzmanlık gerektiren alımların — il dışındaki firmalara gittiğini gösteriyor. Ankara ise tam tersi: işlerin sayıca ancak yarısından biraz fazlasını yerel firma alıyor, ama bedelin %84,9'unu — çünkü büyük müteahhitlerin merkez ofisleri başkentte.
Yerel firma payının yüksek olduğu iller belirgin bir örüntü çiziyor:
Gelmediği anlam: Yüksek yerel pay tek başına "iyi", düşük yerel pay "kötü" değildir. Yüksek yerel pay güçlü bir bölgesel ekonomiye işaret edebileceği gibi, dış firmaların ulaşamadığı dar bir rekabet havuzunu da gösterebilir. Düşük yerel pay ise çoğu zaman daha geniş ve rekabetçi bir aday havuzunun sonucudur.
Geldiği anlam: Kamu harcamasının ne kadarının yerel ekonomide kaldığını ve hangi ölçekteki işlerin il dışına çıktığını görmek, hem yerel kalkınma politikası hem de rekabet açısından anlamlı. Adet–bedel makasının geniş olduğu illerde, büyük işlerin neden yerelde karşılık bulmadığı — kapasite mi, yeterlilik kriterleri mi, ölçek mi — ayrıca incelenmeye değer bir sorudur.
Bu yazı, illerin toplu rekabet profilini betimler; belirli bir ihale, idare veya firma hakkında hüküm içermez.
Yerel firma payı, bir ilde sonuçlanan ihalelerde, kazanan firmanın kayıtlı bulunduğu ilin ihalenin açıldığı ille aynı olduğu sözleşmelerin payıdır; hem sözleşme sayısı (adet) hem toplam bedel üzerinden ayrı ayrı hesaplanır. Firma ili, EKAP kayıtlarındaki firma bilgisinden türetilir. Yalnızca il başına en az 300 sözleşmesi olan iller kıyaslamaya alınmıştır; küçük örneklemler yanıltıcı olabilir.
Sınırlar: Bir firmanın merkezinin bir ilde olması, işi fiilen o ilde yürüttüğü anlamına gelmez; büyük firmalar birden çok ilde çalışır. Bedeller nominaldir. 2025–2026 kısmi olduğundan seriye alınmamıştır.
Bu bir İhaleGlobal Araştırma Enstitüsü yayınıdır · Kaynak: kamuya açık EKAP kayıtları.