Bir kamu ihalesine kaç firmanın girdiği, işi yürüten idarenin iline göre belirgin biçimde değişiyor. En rekabetçi ilde tek teklif oranı %16,9 (Van) iken, en rekabetsizinde %51,6'ya (İzmir ve Giresun) çıkıyor — yaklaşık 3 kat fark. Dikkat çekici olan: en rekabetsizler arasında İzmir gibi büyük bir metropol de var.
Tabloda iki uç yan yana duruyor. Üstteki altı il — Van, Hakkari, Muş, Şanlıurfa, Şırnak ve Muğla — her beş ihaleden yaklaşık birinde tek teklifle karşılaşıyor; alttaki altı ilde bu oran her iki ihaleden birine yaklaşıyor. İzmir'in 69.266 ihaleyle en yüksek hacme sahip il olması, tek teklif oranını düşürmeye yetmiyor: hacim ile rekabet aynı şey değil.
Verideki ilginç bir örüntü, tek teklif oranı ile tenzilatın il düzeyinde gevşek biçimde ters yönde hareket etmesidir. Rekabetin yüksek olduğu illerde firmalar fiyatı daha aşağı çekiyor, sağlanan indirim artıyor; rekabetin düşük olduğu illerde tenzilat da düşük kalıyor.
İki uç örnek bunu betimliyor: İzmir hem yüksek tek teklif (%51,6) hem düşük tenzilat (%11,1) gösteriyor — az firma giriyor, indirim sınırlı kalıyor. Van ise bunun tersi: düşük tek teklif (%16,9) ve yüksek tenzilat (%20,0). İlişki gevşek — her ili tek başına açıklamıyor — ama yönü tutarlı.
Gelmediği anlam: Bir ilin yüksek tek teklif oranı, o ildeki ihalelerin yanlış ya da usulsüz yapıldığı anlamına gelmez. Tek teklif, iş türünün niş olmasından, yerel firma havuzunun darlığından ya da işin doğasından kaynaklanabilir; tek başına bir kural ihlali işareti değildir.
Geldiği anlam: İl, kamu ihalesinde rekabetin ne kadar farklılaştığını gösteren güçlü bir kırılımdır. Aynı ülke ve dönem içinde tek teklif oranının 3 kata varan farkı, rekabetin coğrafyayla değil, o ildeki işlerin ve firma havuzunun yapısıyla ilgili olduğunu betimliyor. Büyük şehir olmak — İzmir örneğinde — tek başına yüksek rekabet getirmiyor; izlenmesi gereken, bir ilin zaman içinde daha rekabetçi mi yoksa daha rekabetsiz mi hale geldiğidir.
Bu yazı, iller arası rekabet profilini betimler; belirli bir ihale, idare veya firma hakkında hüküm içermez.
Analiz yalnızca ≥2.000 ihalesi olan illeri kapsar; daha az ihalesi olan illerde oran gürültülü olacağından dışarıda bırakılmıştır. "İl", ihaleyi açan idarenin bulunduğu ildir — katılan firmaların ili değil. Tek teklif oranı, en az bir geçerli teklif alan ihaleler içinde tek teklif alanların payıdır. Ortalama tenzilat yalnızca tek lotlu ihaleler üzerinden, %0–100 aralığında hesaplanır. Rakamlar 2019–2026 havuzunun tüm zamanlar kesitidir.
Sınırlar: Tek teklif ile tenzilat arasındaki ilişki gevşektir; her ili tek başına açıklamaz ve nedensellik göstermez. Usul, iş türü ve büyüklüğü dağılımı iller arası farkı kısmen etkiler. Rakamlar iller arası güçlü bir örüntüyü betimler, hüküm içermez.
Bu bir İhaleGlobal Araştırma Enstitüsü yayınıdır · Kaynak: kamuya açık EKAP kayıtları.