Kamu bütçesi nereye gidiyor? İhale bedellerinin dağılımı

Tablo iki ayrı dünyayı yan yana koyuyor. Adet ekseninde ağırlık küçük işlerde: 100 bin ₺ altı ve 100 bin – 1 milyon ₺ bantları birlikte ihalelerin dörtte üçünü oluşturuyor. Bedel ekseninde ise tam tersi geçerli: bu iki bant toplam bedelin ancak %2,3'ünü tutuyor. Tek başına en üst bant, adetteki her yirmi ihaleden biri olmasına rağmen, harcanan her 100 liradan yaklaşık 89'unu içeriyor.

Gelmediği anlam: Bedelin az sayıda büyük ihalede toplanması bir sorun ya da usulsüzlük göstergesi değildir. Büyük altyapı ve yapım işleri doğası gereği yüksek bedellidir; bir köprünün ya da hastanenin tek ihalede on milyonlarca liraya çıkması beklenen ve olağan bir tablodur. Yoğunlaşmanın kendisi bir kusur değil, işin ölçeğinin doğal sonucudur.

Geldiği anlam: Kamu tasarrufunun asıl belirleyicisi az sayıdaki büyük ihaledir. Rekabeti artırma ve tenzilat sağlama çabasının önceliği, toplam bedelin %88,7'sini içeren bu %5,6'lık dilime verilmelidir; buradaki küçük iyileşmeler bile bütçede büyük mutlak karşılık üretir. Küçük işlerde kazanç, tutar olarak sınırlıdır — orada asıl mesele fiyat değil, süreç yükü ve hızdır.

Bu yazı, kamu ihale bedellerinin toplu dağılım profilini betimler; belirli bir ihale, idare veya firma hakkında hüküm içermez.

Analiz yalnızca tek-lotlu, sonuçlanan ihaleleri kapsar (kazanan teklif sıfırdan büyük). Bedel, ihalenin kazanan teklifi olarak alınır. İhaleler dört nominal TL bandına ayrılır; her banda düşen ihale sayısı (adet payı) ve o bandın kazanan tekliflerinin toplam bedeldeki payı (bedel payı) ayrı ayrı hesaplanır. Kapsam, tüm zamanlar için 1.437.393 tek-lotlu ihaledir.

Sınırlar: Çok-lotlu ihaleler kapsam dışıdır, çünkü bu ihalelerde bedel lot düzeyinde bölünür ve tek bir bant etiketine oturmaz. Bantlar nominal TL üzerinden tanımlıdır; farklı dönemlerin fiyatları enflasyona göre düzeltilmemiştir, dolayısıyla bantlar arası dağılım zaman içinde bir miktar kayar. Rakamlar dağılımı betimler; nedensellik iddiası içermez.