Rekabet olmayınca kamu ne kadar kaybediyor?

İki grup arasındaki fark keskin. Çok teklifli ihalelerde ortanca tenzilat %16,8 iken, tek teklifli ihalelerde %1,4'e kadar iniyor — yani fiyat, yaklaşık maliyetin hemen dibinde kapanıyor. Ortalama tenzilatta da benzer bir uçurum var: %19,7'ye karşı %6,1. Tek teklifli ihaleler marjinal bir olgu da değil: tek-lotlu ihalelerin %36,9'u, yani yaklaşık üçte biri, tek teklifle sonuçlanıyor.

Gelmediği anlam: Tek teklif, tek başına bir usulsüzlük göstergesi değildir. Kimi işlerde piyasada doğal olarak az sayıda firma bulunur — dar piyasa, özel uzmanlık ya da münhasır ürün gibi. Bu ihalelerin düşük tenzilatı, kötü yürütüldükleri anlamına gelmez; piyasanın yapısını yansıtır.

Geldiği anlam: Rekabetin olmaması, kamu için ölçülebilir bir maliyettir. Ortanca tenzilatın tek teklifte %1,4'e inmesi, rekabetin varlığının bütçeye doğrudan yansıdığını gösterir. Tekrar tekrar tek teklif alan kalemler, piyasanın genişletilmesi için en somut hedeflerdir; bu kalemleri izlemek, rekabet politikasının en pratik sayısal göstergelerinden biridir.

Bu yazı, rekabet düzeyine göre toplu tasarruf profilini betimler; belirli bir ihale, idare veya firma hakkında hüküm içermez.

Tenzilat, sözleşme bedelinin yaklaşık maliyetin ne kadar altında olduğunun yüzdesidir ve yalnızca tek-lotlu ihaleler üzerinden, %0–100 aralığında hesaplanır. Tek teklif, en az bir geçerli teklif alan ihaleler içinde tek geçerli teklif alanları ifade eder; çok teklif ise iki ve daha fazla geçerli teklif alanları kapsar. Kapsam, EKAP kayıtlarındaki 1.324.323 tek-lotlu sonuçlanan ihaledir.

Sınırlar: Çok-lotlu ihaleler kapsam dışı bırakılmıştır; bu ihalelerde teklif sayısı ve tenzilat lot düzeyinde şişebilir ve karşılaştırmayı bozar. Tek teklif ile düşük tenzilat arasındaki fark nedensellik değil, güçlü ve tutarlı bir örüntüdür; iş türü ve büyüklüğü dağılımından kısmen etkilenebilir.