Rekabetçi bir kamu alım pazarının sağlık göstergelerinden biri, her yıl pazara kaç yeni firmanın girdiğidir: yeni oyuncular geldikçe pazar yenilenir, yerleşiklerin üzerindeki baskı sürer. Her firmanın EKAP'ta ilk kez kazandığı yıla bakarak yıllık "yeni giriş" akışını çıkardığımızda tek yönlü bir eğilim görünüyor — yeni firma girişi hem sayıca hem de aktif firmalara oranla belirgin biçimde geriledi ve son yıllarda daha düşük bir seviyede sabitlendi.
İki ayrı sayıyı birlikte okumak gerekiyor. Bir yandan o yıl en az bir ihale kazanan aktif firma sayısı 2013'te 51.749 iken 2025'te 36.942'ye düştü — pazar yaklaşık üçte bir küçüldü. Öte yandan bu daralan pazara giren yeni firma sayısı daha da hızlı azaldı. İkisinin oranı, yani "her yıl aktif firmaların yüzde kaçı o yıl ilk kez kazanıyordu" sorusunun cevabı, 2013'te üçte bir (%33,8) iken 2019'dan bu yana beşte bire (%21–24) indi. Pazar yalnızca küçülmedi; içindeki yenilenme de yavaşladı.
En dikkat çeken nokta 2018-2019 kırılması: yeni giriş 11.485'ten 7.893'e, aktif firma 45.944'ten 37.658'e bir yılda düştü ve ikisi de bu seviyede kaldı. Bu tarih Türkiye'de makroekonomik dalgalanmanın (2018 kur şoku) yaşandığı döneme denk geliyor; ancak veri bu ilişkiyi tek başına kanıtlamaz, yalnızca bir zaman örtüşmesi olarak not düşülmelidir.
Gelmediği anlam: Bu veri, yeni firmaların pazara girişinin engellendiğini kanıtlamaz. Girişin yavaşlaması birden fazla nedenden kaynaklanabilir: (1) doygunluk — pazar olgunlaştıkça girecek "yeni" firma havuzu doğal olarak küçülür; (2) makroekonomik daralma — daha az ihale açıldığı dönemde hem giriş hem aktivite düşer; (3) giriş engelleri — yerleşik firmaların avantajı arttıkça yeni firmanın ilk işini kazanması zorlaşır. Giriş oranının (sadece sayının değil) düşmesi saf doygunluk açıklamasını zayıflatır, ama üçünü de kesin ayıramayız.
Geldiği anlam: Kamu alım pazarı son on yılda hem daraldı hem de yenilenme hızını yitirdi. 2013'te aktif tedarikçilerin üçte biri o yıl pazara yeni giren firmalarken, bugün bu oran beşte bir. Bu, pazarın giderek daha yerleşik bir çekirdek etrafında döndüğüne işaret ediyor — aynı yönde bir bulguyu, en çok kazanan firmaların en az rekabetle karşılaştığını gösteren analizimizde de görmüştük. Yeni oyuncu akışının zayıflaması, uzun vadede rekabetin ve dolayısıyla kamu tasarrufunun önündeki sessiz bir risk.
"Yeni firma", ilk EKAP sözleşme tarihi (ilk_sozlesme_tarihi) o yıla düşen yüklenicidir; "aktif firma", o yıl en az bir ihale kazanmış firmadır (kazanan kaydından, kamu alıcısı olarak sınıflanan kayıtlar hariç). Giriş oranı = yeni ÷ aktif. Analiz 2013'ten başlatılmıştır: EKAP sonuç verisi ~2010-2011'de yaygınlaştığından o yıllarda çok sayıda mevcut firma ilk kez "görünür" olur ve 2010-2012 yapay biçimde şişkindir; bu yıllar dışlanmıştır. 2013 sonrası dönemde bir firmanın ilk kayıtlı işi, pratikte pazara girişine yakındır.
Sınırlar: "İlk kayıtlı iş" ile "gerçek ilk iş" tam aynı değildir; EKAP öncesi girişler görülmez, ama o firmalar zaten 2013 öncesine ait olurdu. En yeni yıl (2025) tamamlanmıştır (takvim yılı kapandı), ancak çok yeni girişlerde küçük bir gecikme olabilir. Girişin azalması ile nedenleri (doygunluk / makro / engel) arasındaki ayrım bu yazının kapsamı dışındadır; rakamlar eğilimi betimler, mekanizmayı ispatlamaz. Tüm ölçümler anonim yıllık agregattır; hiçbir firma kimliği kullanılmamıştır.
Bu bir İhaleGlobal Araştırma Enstitüsü yayınıdır · Hacettepe Teknokent iş birliğiyle · Kaynak: kamuya açık EKAP kayıtları.