Bir kamu ihalesine verilen tekliflerin hepsi yarışa girmiyor. Verilen her 100 tekliften ortalama 7,1'i değerlendirme dışı bırakılıyor — yani "geçersiz" sayılıyor. Bu oran ihale büyüdükçe belirgin biçimde artıyor: 100 bin TL altındaki ihalelerde geçersiz teklif oranı %5,8 iken, 20 milyon TL üstündeki ihalelerde %15,2'ye çıkıyor. İhalelerin %9,9'unda en az bir teklif geçersiz sayılıyor; en büyük dilimde bu oran her dört ihaleden birine (%25,9) yükseliyor.
İki farklı ölçüt aynı yöne bakıyor. Geçersiz teklif oranı (verilen tekliflerin yüzde kaçının değerlendirme dışı kaldığı) en küçük ihalelerde %5,8 iken en büyüklerde %15,2'ye — yaklaşık üç katına — çıkıyor. En az bir teklifi geçersiz içeren ihale oranı ise daha keskin artıyor: %5,6'dan %25,9'a. Aradaki fark, büyük ihalelerin daha çok teklif çekmesinden kaynaklanıyor: ortalama teklif sayısı en küçük dilimde 2,2 iken en büyükte 6,8. Daha kalabalık bir yarışta, en az bir teklifin elenmesi doğal olarak daha olası hale geliyor.
Küçük bir ayrıntı dikkat çekiyor: en küçük iki dilim arasında geçersiz teklif oranı hafifçe düşüyor (%5,8 → %5,4), ama "en az bir geçersiz" oranı yükseliyor (%5,6 → %9,1). Bunun nedeni, en küçük ihalelerin çoğunun tek ya da iki teklifle kapanması: teklif sayısı azken bir tek elenen teklif, oranı yukarı çekiyor; buna karşılık bu ihalelerin büyük kısmında elenen hiç teklif olmuyor. Dilim büyüdükçe her iki ölçüt de aynı yönde, istikrarlı biçimde tırmanıyor.
Açık veri, tek tek her teklifin hangi gerekçeyle değerlendirme dışı bırakıldığını ayırmıyor. Dolayısıyla aşağıdaki maddeler kesin sebep değil, mevzuatın tanıdığı olası gerekçelerdir — hangisinin ne sıklıkta işlediğini bu veriyle söylemek mümkün değildir.
Gelmediği anlam: Bir teklifin geçersiz sayılması, ne teklifi veren firmanın "beceriksiz" olduğu ne de idarenin katılımı "engellediği" anlamına gelir. Geçersizlik, idari değerlendirmenin bir sonucunu adlandırır — bir teklifin, ilan edilen kurallar karşısında değerlendirmeye alınmadığını gösterir, o kadar. Yüksek geçersizlik oranı tek başına bir usulsüzlük göstergesi değildir. Bu yazı hiçbir ihale, idare veya firma hakkında hüküm içermez.
Geldiği anlam: Kamu ihalelerinde teklif vermek ile yarışa girmek aynı şey değildir; ortalama her 100 teklifin ~7'si değerlendirme dışı kalıyor ve bu oran ihale büyüklüğüyle tutarlı biçimde artıyor. Bu, nedensellik iddiası değil, ölçülebilir bir örüntüdür. Elenen tekliflerin gerekçeleri veriden görülemediği için, buradaki tablo bir sonuç haritasıdır — nedenlerin değil.
Analiz yalnızca tek-lotlu (lot_sayisi=1) sonuçlanan ihaleleri kapsar; çok-lotlu ihalelerde teklif sayısı lot düzeyinde şişebildiği için büyüklük karşılaştırması yanıltıcı olur. Kapsam, geçerli teklif sayısı kaydı bulunan (gecerli_teklif_sayisi dolu), toplam teklif sayısı sıfırdan büyük, geçerli teklif sayısı toplam teklif sayısını aşmayan ve sözleşme bedeli sıfırdan büyük olan 1.409.320 tek-lotlu ihaledir. Geçersiz teklif, toplam teklif sayısı ile geçerli teklif sayısı arasındaki fark olarak tanımlanmıştır. "Geçersiz teklif oranı", tüm dilim genelinde elenen teklif sayısının toplam teklif sayısına oranıdır (teklif-ağırlıklı). "En az bir geçersiz" ise en az bir teklifi değerlendirme dışı kalan ihalelerin oranıdır. İhale büyüklüğü sözleşme bedeline göre altı dilime ayrılmıştır.
Sınırlar: Veri, bir teklifin hangi gerekçeyle geçersiz sayıldığını ayırmaz; bu yazıda sunulan olası gerekçeler hipotezdir, kanıt değildir. Büyüklük ile geçersizlik arasındaki ilişki güçlü ve tutarlı olsa da nedensellik iddiası taşımaz ve iş türü (mal/hizmet/yapım) ile sektör dağılımından kısmen etkilenebilir. Sözleşme bedeli, ihale büyüklüğünün bir göstergesidir ancak yaklaşık maliyetle birebir örtüşmez.
Bu bir İhaleGlobal Araştırma Enstitüsü yayınıdır · Kaynak: kamuya açık EKAP kayıtları.