Bir ihale ne kadar küçükse, ona o kadar az firma teklif veriyor. 100 bin TL altındaki ihalelerde ortalama yalnızca 2,2 teklif alınıyor ve yarıdan fazlası (%55,2) tek teklifle kapanıyor. 20 milyon TL üstündeki ihalelerde ise ortalama 7,1 teklif geliyor ve tek teklif oranı %12,7'ye iniyor. Rekabet arttıkça tasarruf da derinleşiyor: ortalama tenzilat küçükte %12,1, orta-büyük ihalelerde ~%17-18.
Örüntü tutarlı ve tek yönlü. Bedel dilimi büyüdükçe ortalama teklif sayısı 2,2'den 7,1'e — yani üç katından fazlaya — çıkıyor. Aynı yönde, tek teklif oranı %55,2'den %12,7'ye düşüyor: en küçük ihalelerde her iki ihaleden birden fazlası tek firmayla kapanırken, en büyüklerde bu yaklaşık sekizde bire iniyor. Rekabetin bu artışı bütçeye de yansıyor: ortalama tenzilat en küçük dilimde %12,1 iken, 500 bin TL üstündeki dilimlerde %17 bandına oturuyor.
Gelmediği anlam: Küçük ihalede az teklif alınması, tek başına bir usulsüzlük göstergesi değildir. Düşük bedelli işlerin çoğunda piyasa doğal olarak dardır — az firma, yerel kapsam, teklif hazırlamanın işe göre yüksek maliyeti. Bu ihalelerin düşük tenzilatı, kötü yürütüldükleri değil, piyasanın yapısını yansıtır. Bu yazı hiçbir ihale, idare veya firma hakkında hüküm içermez.
Geldiği anlam: Rekabet ile ihale büyüklüğü arasında güçlü ve tutarlı bir ilişki vardır: ihale küçüldükçe teklif sayısı düşer, tek teklif oranı yükselir ve tasarruf azalır. Bu, nedensellik iddiası değil; ölçülebilir bir örüntüdür. Küçük ihaleler sayıca baskın olduğu için, buradaki düşük rekabet kamu bütçesi açısından yapısal bir konudur ve katılımı artıracak politikaların en somut hedefidir.
Analiz yalnızca tek-lotlu (lot_sayisi=1) sonuçlanan ihaleleri kapsar; çok-lotlu ihalelerde teklif sayısı ve tenzilat lot düzeyinde şişebildiği için büyüklük karşılaştırması yanıltıcı olur. İhale büyüklüğü sözleşme bedeline göre altı dilime ayrılmıştır; bedel, 0 ile üst eşik arasındaki geçerli aralıkta olan kayıtlarla sınırlanmıştır. Tenzilat, sözleşme bedelinin yaklaşık maliyetin ne kadar altında kaldığının yüzdesidir ve %0–100 aralığında hesaplanır. Teklif sayısı, geçerli teklif sayısı kaydı bulunan ihaleler üzerinden alınır. Kapsam, bu ölçütleri karşılayan 1.325.134 tek-lotlu ihaledir.
Sınırlar: Büyüklük ile rekabet arasındaki ilişki güçlü ve tutarlı olsa da nedensellik iddiası taşımaz; iş türü (mal/hizmet/yapım) ve sektör dağılımından kısmen etkilenebilir. Sözleşme bedeli, ihale büyüklüğünün bir göstergesidir ancak yaklaşık maliyetle birebir örtüşmez.
Bu bir İhaleGlobal Araştırma Enstitüsü yayınıdır · Kaynak: kamuya açık EKAP kayıtları.