Kamu ihalelerinde rekabet çoğu zaman ortalamalarla anlatılır, ama asıl hikâye dağılımda gizli. Sonuçlanmış her ihalede kaç geçerli teklif verildiğine tek tek baktığımızda ortaya çıkan tablo, "ortalama üç teklif" cümlesinin gizlediği bir gerçeği açığa çıkarıyor: kamu ihalelerinin çok büyük kısmı aslında bir avuç — çoğu zaman tek — teklifle kapanıyor. Rekabet, ihalelerin küçük bir azınlığında yoğunlaşmış durumda.
Ortalama geçerli teklif sayısı 3,03. Bu rakam ilk bakışta makul bir rekabet izlenimi verir — ama dağılıma bakınca yanıltıcı olduğu görülür. İhalelerin neredeyse yarısı (%43,4) tek teklifli; buna iki teklifliler eklendiğinde toplam %61,8'e ulaşıyor. Yani her üç ihaleden neredeyse ikisi, en fazla iki firmanın masaya oturduğu, gerçek bir fiyat yarışının zor oluştuğu ihaleler. Ortalamayı 3'e taşıyan şey, 10 ve üzeri teklif çeken küçük ama yüksek-katılımlı bir kuyruk (ihalelerin %4,3'ü).
Kümülatif sütun tabloyu özetliyor: ihalelerin %82,9'u en fazla 4 teklif çekiyor. Beş ve üzeri teklifin geldiği "kalabalık" ihaleler azınlıkta ve büyük olasılıkla belirli sektörlerde (standart mal alımları, geniş tedarikçi tabanlı kalemler) yoğunlaşıyor.
Gelmediği anlam: Tek veya iki teklifli bir ihale, tek başına usulsüzlük ya da sorun anlamına gelmez. Bazı alımlar niteliği gereği dar bir tedarikçi havuzuna sahiptir (uzmanlık gerektiren işler, coğrafi olarak sınırlı pazarlar, küçük bütçeli kalemler); bu ihalelerde az teklif gelmesi doğaldır. Ayrıca "geçerli teklif" değerlendirmeye alınan teklifi ifade eder; elenen (ör. aşırı düşük veya eksik belge) teklifler bu sayıya girmez, dolayısıyla masaya gelen ilgi bazı durumlarda göründüğünden yüksek olabilir.
Geldiği anlam: Kamu alım pazarının bütününde rekabet, sanılandan çok daha ince bir tabakada yoğunlaşmış. Tipik (medyan) bir kamu ihalesi iki teklif çekiyor; neredeyse yarısı tek. Bu, kamu alımlarında fiyat baskısının ve dolayısıyla tasarruf potansiyelinin büyük ölçüde kullanılamadığına işaret eder — çünkü tasarruf, tam da teklif sayısının arttığı ihalelerde ortaya çıkar. Rekabeti tek ihale ölçeğinde artırmak (daha geniş duyuru, daha erişilebilir şartname, tedarikçi tabanını genişletmek) en büyük getirinin bu geniş "az-teklifli" kütlede olduğunu gösteriyor.
Sayım, sonuçlanmış tek-lotlu ihalelerdeki geçerli teklif sayısına (gecerli_teklif_sayisi) dayanır; çok-lotlu ihalelerde teklif sayısı lot bazında değiştiğinden ve satır sayımı yanıltıcı olduğundan bu ihaleler dışlanmıştır. En az bir geçerli teklif alan (fiilen sonuçlanan) ihaleler kapsama alınmıştır: 1.411.280 ihale. Ortalama 3,03, medyan 2'dir; medyan, çok-teklifli kuyruğun ortalamayı yukarı çekmesinden etkilenmediği için tipik ihaleyi daha iyi temsil eder.
Sınırlar: "Geçerli teklif" değerlendirmeye alınan tekliftir; elenen teklifler sayılmaz, bu yüzden ölçü "masaya gelen toplam ilgi"yi değil "yarışan geçerli teklif"i verir. Az-teklifliliğin ne kadarının doğal (dar pazar) ne kadarının giderilebilir (görünürlük/erişim) olduğu ayrımı bu yazının kapsamı dışındadır. Tüm ölçümler anonim agregattır; hiçbir ihale, idare veya firma kimliği kullanılmamıştır.
Bu bir İhaleGlobal Araştırma Enstitüsü yayınıdır · Hacettepe Teknokent iş birliğiyle · Kaynak: kamuya açık EKAP kayıtları.