Yerli fiyat avantajı gerçekte nerede kullanılıyor?

İş türüne göre baktığımızda tablo tek yönlü. Yerli fiyat avantajı, esasen ithal ikamesinin mümkün olduğu mal alımlarına ait bir enstrüman: bilgisi kayıtlı mal sonuçlarının %50,9'unda uygulanmış. Hizmet alımlarında oran %4,1'e, yapım işlerinde %2,3'e düşüyor. Bu, aracın tasarımıyla uyumlu — bir hizmetin veya inşaat işinin "yerli mal" olması, somut bir ürünün yerli üretilmesi kadar tanımlı değildir.

Asıl ilginç örüntü mal alımlarının içinde. Yerli fiyat avantajı bütün mallara eşit dağılmıyor; Türkiye'de bir üretim tabanı olan ürünlerde yoğunlaşıyor. Zirvede Sağlık-Medikal-İlaç (%81,4) ve Tıbbi Cihaz (%71,2) var; ardından kimyasallar, matbaa-kırtasiye ve endüstriyel makine geliyor — hepsi yerli imalatçının bulunduğu, dolayısıyla korumanın anlam kazandığı alanlar. Öbür uçta ise akaryakıt (%9,4), odun-kömür (%9,4) ve gıda-tarım (%9,9) gibi ham emtialar yer alıyor; buralarda "yerli mal / yabancı mal" ayrımı ya belirsiz ya da arz büyük ölçüde ithalata bağlı, dolayısıyla avantaj neredeyse hiç uygulanmıyor.

Avantaj uygulanan mal ihalelerinin iki dikkat çeken özelliği daha var. Birincisi rekabet: yerli avantaj uygulanan mal ihalelerinde ortalama katılımcı sayısı 3,89 iken, uygulanmayanlarda 1,89 — iki katından fazla. İkincisi tenzilat: tek-lotlu sonuçlarda avantajlı ihalelerin ortalama tenzilatı %14,14 (medyan %9,76), avantajsızların %11,47 (medyan %7,18). Yani avantajın uygulandığı işlerde hem daha çok istekli masaya oturuyor hem de kamu daha yüksek indirim alıyor.

En önemlisi — gelmediği anlam: Bu veri, "yerli fiyat avantajı rekabeti ve tasarrufu artırıyor" demek için yeterli değildir. İlişki büyük olasılıkla ters yönlü bir seçimden kaynaklanıyor: avantaj tam da yerli üretici tabanı olan ürünlerde uygulanır ve bu ürünlerde zaten çok sayıda yerli tedarikçi, dolayısıyla doğal olarak daha fazla rekabet vardır. Yani yüksek rekabet ile avantajın uygulanması aynı yapısal nedenin (gelişmiş yerli üretim) iki sonucu olabilir; biri diğerini doğurmuyor. Rakamlar bir birlikteliği kaydeder, bir nedenselliği kanıtlamaz.

Geldiği anlam: Yerli fiyat avantajı, kâğıt üzerinde tüm alımlar için açık bir imkân olsa da pratikte dar ve tutarlı bir yere oturmuş: mal alımına özgü, ithal ikamesinin mümkün olduğu sektörlerde yoğun, ham emtiada yok denecek kadar seyrek. Bu, aracın gelişigüzel değil, ürünün yerli üretilebilirliğiyle uyumlu bir mantıkla kullanıldığını gösterir. Kamu alım politikasının "yerli üretimi destekleme" hedefinin sahadaki izdüşümü, bu gradyanın kendisidir.

Yerli fiyat avantajı bilgisi (yerli_fiyat_avantaji), EKAP sonuç kayıtlarından türetilmiş bir bayraktır ve tüm sonuçlarda dolu değildir: 2.737.968 sonuç satırının 809.931'inde (yaklaşık %30) kayıtlıdır; kalanı boştur ve analiz dışında tutulmuştur. Bu nedenle bütün oranlar "bilgisi kayıtlı sonuçlar" içindir — "tüm ihaleler" için değil. Alanın doldurulma kapsamı son yıllara (2024–2026) ağırlıklıdır; dolayısıyla bu, son dönemin kullanım örüntüsünü ağırlıklı yansıtan bir kesittir. İş türü ve kategori, ilanın tur ve kategori alanlarından alınmıştır.

Sınırlar: Tenzilat karşılaştırması yalnızca tek-lotlu (lot_sayisi=1) ve %0–90 aralığındaki sonuçlarla sınırlıdır; çok-lotlu ihalelerde satır bazlı tenzilat yanıltıcı olduğundan dışlanmıştır. Katılımcı sayısı 1–100 aralığına kısıtlanarak çerçeve anlaşması kaynaklı aykırı değerler temizlenmiştir. Danışmanlık iş türü (%72,4) örneklem küçüklüğü (58 kayıt) nedeniyle manşetten dışlanmıştır. Rekabet ve tenzilat farkları birer birlikteliktir; nedensellik iddiası taşımaz. Tüm ölçümler anonim agregattır; hiçbir yüklenici veya idare kimliği kullanılmamıştır.